AV. ASLIHAN ÇAKMAKER
İŞÇİDEN ALINAN İBRANAMENİN GEÇERLİLİK KOŞULLARI NELERDİR?
İbraname; çalışanın işten ayrılırken iş hukuku ve iş sözleşmesinden kaynaklanan her türlü hak ve alacağını aldığına dair imzalattırılan bir belge olup, 6098 sayılı Borçlar Kanununun 420. Maddesinde düzenlenmiştir. Bahsi geçen düzenleme iş kanunlarına göre genel nitelik taşıyan Borçlar Kanununda yer almakta olup, 4857 sayılı İş Kanununun iş sözleşmesine ilişkin hükümleri çerçevesinde çalışan kişilere uygulanacak emredici hükümler içermektedir. Bahsi geçen Türk Borçlar Kanununun “Ceza Koşulu ve İbra” başlıklı 420. Maddesine göre:
“Hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir.
İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.
Hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde dahi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur.
İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır. Hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir.”
Görüleceği üzere söz konusu kanuni düzenleme, oldukça açık bir şekilde, şartları taşımayan ibranamenin geçersizlik yaptırımına maruz kalacağını belirtmektedir. Başlıklar halinde ibranamenin geçerlilik koşullarını açıklamak gerekirse;
1. İbra sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalıdır.
2. İbra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması gerekmektedir.
3. İbra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
4. Ödemenin noksansız ve banka aracılığıyla yapılması gerekmektedir.
İşverenlerin “tüm haklarımı aldım” şeklinde işçiden tarihsiz ibraname aldıklarına oldukça sık rastlanmaktadır. Bu şekilde alınmış olan ibranamenin yasal olarak hiçbir geçerliliği bulunmamaktadır. İş ilişkisi devam ederken tarihsiz, türü ve miktarı belirtilmeden alınan ibranameler, işçi ile işverenler arasında yoğun ihtilaflara yol açmakta ve dava konusu yapılmakta olup neticede hakim tarafından ibranamenin yukarıda açıklanan hususları içerip içermediği titizlikle incelenmektedir. Bu kapsamda ibranamenin işveren ve işçi açısından istenilen sonuçları doğurabilmesi için kanuni düzenlemedeki unsurlara dikkat edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Makalenin tüm hakları yazarı Av. Aslıhan ÇAKMAKER'e aittir ve makale, yazarı tarafından (http://www.sertkayahukuk.com) internet sitesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak yazarının izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
