AV. ASLIHAN ÇAKMAKER
1. Kamulaştırmasız el atma nedir?
İdareler, kamu hizmetlerinin görülmesi için Anayasa’nın 46. Maddesi uyarınca, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırabilir. Kamulaştırmasız el atmayı kısaca Anayasa’nın 46. Maddesi hükmüne rağmen, kamulaştırma yapmaya yetkili idarelerce, Kamulaştırma Kanunu veya özel kanunlardaki işbu esas ve usullere uyulmadan, özel mülkiyette bulunan bir taşınmaza el konulması ve buralara tesis, bina, yol, park vs. yapılması olarak tanımlayabiliriz. (Ancak el atma sayılmayan istisnai durumlar da bulunmaktadır.) Kamulaştırmasız el atma, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na eklenen 5999 sayılı ve 6487 sayılı Kanunlarla yasalarımıza girmiş olup fiili el atma ve hukuki el atma olmak üzere iki şekilde karşımıza çıkmaktadır.
2. Taşınmazına kamulaştırmasız fiili olarak el atılan kişinin hakları nelerdir?
Kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmaz malikleri veya mirasçıları tarafından, müdahalenin son bulması isteniyorsa müdahalenin men’i, müdahalenin son bulması istenmeyip yalnızca el atılan taşınmazın bedeli isteniyorsa bedel davası açılabilecektir. Malik veya mirasçılar, kamulaştırmasız el atma tarihinden itibaren ecrimisil talebinde de bulunabilecektir. Ecrimisil; bir taşınmaz malın, malikinin rızası olmaksızın başka bir kişi tarafından işgali üzerine, mülk sahibinin işgal edenden isteyebileceği tazminattır. Kamulaştırmasız el koyma nedeniyle bir zararın ortaya çıkması durumunda, örneğin idarenin bina/tesisat yaparak ekili araziyi zarara uğratması halinde, uğranılan zararın giderilmesi için açılacak bir diğer dava da tazminat davasıdır. Tazminat davası; bedel davası, müdahalenin men’i davası ve ecrimisil davalarıyla birlikte açılabileceği gibi tek olarak da açılabilir.
3. Taşınmaz maliklerinin veya mirasçılarının bedel veya müdahalenin men’i davalarını açabilmesi için taşınmaza el atılan tarihin bir önemi var mıdır?
Kamulaştırmasız el atma sebebiyle maliklerin veya mirasçıların el atmanın önlenmesi veya bedel davalarını açabilmesi için taşınmaza 09.10.1956 tarihinden sonraki bir tarihte el atılmış olması gerekir. Bu tarihten önceki el atmalar için bu hususta bir talepte bulunulamayacaktır.
4. Bedel davalarını ikame etmeden evvel uzlaşma için idareye başvuru yapma zorunluluğu var mıdır?
09.10.1956 tarihi ile 04.11.1983 tarihi arasındaki el atmalara ilişkin bedel davalarında, uzlaşma dava şartı olarak kabul edildiğinden, uzlaşma için idareye başvuru yapılmadan dava açılırsa, dava usulden reddedilecektir. 04.11.1983 tarihinden sonraki el atmalarda ise uzlaşma, dava şartı olarak aranmadığından dava açmadan evvel idareye başvuru yapmaya gerek bulunmamaktadır. Görüleceği üzere uzlaşma için idareye başvuru yapmanın gerekip gerekmediğinin tespiti için el atılan tarih yine büyük önem arz etmektedir. Bir diğer önemli husus ise idareye başvuru için herhangi bir süre şartı bulunmamasıdır.
5. Bedel davalarında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?
6100 sayılı HMK.nun 2. Maddesi uyarınca bu tür davalara asliye hukuk mahkemesinde bakılacağı hükmü getirilmiştir. Yetkili mahkeme ise, 2942 sayılı yasanın 37. Ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 12. Maddesi hükümleri uyarınca, taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemedir.
6. Bedel davası kime yöneltilmelidir?
Taşınmaza davanın açılmasından önce hangi idarece el atılmış olursa olsun, dava açıldığı tarihte, taşınmazı hangi idare kullanıyor ve yararlanıyorsa, davanın bu idareye yöneltilmesi gerekmektedir.
7. Bedel davasının dava değeri ve dava harcı ne olacaktır?
Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan bedel davasında, taşınmazın üzerinde bina ve ağaç gibi muhdesatlar da varsa, zemin ile muhdesatların dava tarihindeki toplam değeri, davanın değeridir. Dava harcı ise, taşınmaza 04.11.1983 tarihinden önce el atılmış ise maktu, bu tarihten sonra el atılmış ise nispi olacaktır.
8. Bedel davalarında kabule ilişkin mahkeme kararı nasıl olacaktır?
Belirtmek gerekir ki yukarıda kısaca değindiğimiz kamulaştırmasız el atma davaları esasen oldukça ayrıntılı düzenlemelere, dikkat edilmesi gereken birçok istisnai durumlara ve özelliklere haiz davalardan olup işbu yazı bu alanda bir ön bilgilendirmeden ibaret bulunmaktadır.
'Makalenin tüm hakları yazarı Av.Aslıhan ÇAKMAKER’e aittir ve makale, yazarı tarafından (http://www.sertkayahukuk.com) internet sitesinde yayınlanmıştır. '
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak yazarının izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
